banner2

Vai trò của các cơ quan trong ngũ tạng (5 tạng)

Hiểu về lục phủ ngũ tạng để tự chăm sóc sức khỏe bản thân

Nhiều bạn đọc đã đặt câu hỏi cho chuyên mục “Kiến thức sức khỏe cộng đồng” như: Lục phủ ngũ tạng là gì? Vai trò của lục phủ ngũ tạng đối với sức khỏe? Mối liên quan giữa các tạng phủ như thế nào? Ứng dụng sự hiểu biết kiến thức về lục phủ ngũ tạng trong chăm sóc sức khỏe như thế nào?… Bài viết này giúp các bạn hiểu một cách đơn giản nhất về lục phủ ngũ tạng; góp phần bổ sung thêm kiến thức tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân.

Lục phủ, ngũ tạng là gì?

Lục phủ tức là 6 phủ và ngũ tạng tức là 5 tạng, là các cơ quan có ở trong cơ thể con người. Đông y đã nghiên cứu rất sâu về lĩnh vực khá trừu tượng này, từ đó ứng dụng để chẩn đoán, điều trị bệnh, cũng như bồi bổ nâng cao thể trạng từ tận gốc các cơ quan, tạng phủ trong cơ thể con người.

Theo y học cổ truyền, lục phủ ngũ tạng là nhóm gồm 11 các cơ quan, tạng phủ trong cơ thể, hoạt động thống nhất với nhau tạo thành một thể hoàn chỉnh giúp nuôi dưỡng cơ thể trưởng thành, nâng đỡ cơ thể khỏe mạnh và phòng tránh bệnh dịch. Đông y dựa vào chức năng của từng cơ quan, tạng phủ để phân định chúng thành lục phủ (6 phủ), ngũ tạng (5 tạng).

 

Ngũ tạng bao gồm 5 cơ quan là tâm (tim), can (gan), tỳ (lách), phế (phổi), thận (cật). Nhóm ngũ tạng có chức năng tàng chứa, thúc đẩy và chuyển hóa tinh chất như: thần, khí, huyết, tân dịch nên đóng vai trò rất quan trọng đối với cơ thể. Các cơ quan này gắn kết với nhau và hoạt động thống nhất.

Lục phủ bao gồm 6 cơ quan là đởm (mật), bàng quang (bọng đái), vị (dạ dày), tiểu trường (ruột non), đại trường (ruột già), tam tiêu (là một phủ mà nó lại được chia ra ba phần gồm thượng tiêu, trung tiêu và hạ tiêu). Nhóm lục phủ có chức năng vận chuyển, chắt lọc, thu nạp dinh dưỡng và đào thải chất độc cùng cặn bã ra khỏi cơ thể.

Vai trò của các cơ quan trong ngũ tạng (5 tạng)

1- Tạng tâm (tim)

– Tâm chủ huyết mạch: Chức năng này nói lên rằng tâm quản lý và điều khiển huyết mạch, trải khắp các cơ quan trong cơ thể. Huyết mạch có vai trò cung cấp chất dinh dưỡng nuôi cơ thể. Ở những người có tạng tâm làm nhiệm vụ chủ huyết mạch tốt, máu lưu thông tốt sẽ có làn da tươi sáng, sắc mặt hồng hào, ngược lại người có tạng tâm kém, huyết mạch lưu thông không tốt sẽ có làn da xanh tái và người mệt mỏi.

– Tâm tàng thần, tâm chủ thần minh: Thần là biểu hiện của thần thái, sự minh mẫn và trí tuệ của con người. Đối với người có tâm khỏe, tàng thần tốt thì thần sắc rạng rỡ, thông thái minh mẫn, lanh lợi, ứng xử nhanh nhẹn. Ngược lại người có tâm yếu, thần sắc kém thường hay quên, căng thẳng, stress, tư duy chậm…

– Tâm chủ hãn:  Trong y học cổ truyền, hãn tức là mồ hôi, chất được bài tiết ra khỏi cơ thể qua lỗ chân lông. Theo đó, tâm chủ hãn có nghĩa là tâm điều khiển các bệnh lý về mồ hôi như ra mồi hôi trộm (đạo hãn), tự ra nhiều mồ hôi (tự hãn), không ra được mồ hôi (vô hãn). Trong trường hợp tâm gặp vấn đề bất bình thường, mồ hôi sẽ tiết ra tùy theo tâm trạng, hoàn cảnh và không gian, thời gian cụ thể.

– Tâm khai khiếu ra lưỡi: Lưỡi là một cơ quan được phản ánh biểu hiện ra bên ngoài của tâm. Vì vậy, tâm hoạt động tốt thì lưỡi hồng hào, linh hoạt và ăn nói trơn tru lưu loát… Ngược lại, tâm hoạt động yếu thì lưỡi nhợt nhạt, hoặc tím, đỏ hoặc sưng dầy, ăn nói không linh hoạt…

2- Tạng can (gan)

Can là cơ quan rất quan trọng giúp cơ thể chuyển hóa, điều hòa chất dinh dưỡng đi nuôi cơ thể. Ngoài ra, gan còn có vai trò lọc bỏ các chất độc hại ra khỏi cơ thể, bảo đảm cho hoạt động bình thường của các cơ quan khác. Vai trò cụ thể của tạng can theo học thuyết tạng tượng như sau:

– Can tàng huyết: Có nghĩa là can đóng vai trò tàng trữ huyết, điều chuyển máu đến các cơ quan, các tế bào trong cơ thể, giúp cơ thể hoạt động khỏe mạnh. Trong thời gian cơ thể nghỉ ngơi, huyết sẽ được dồn về gan. Trong trường hợp huyết không được dồn về gan sẽ dẫn đến các triệu chứng như bồn chồn, lo lắng, mất ngủ… Ở người có chức năng can tàng huyết không hoạt động tốt cũng sẽ làm cho cơ thể xanh xao, gầy gò, mệt mỏi, đắng miệng…

– Can chủ cân (gân): Can huyết đầy đủ thì cơ, cân hoạt động linh hoạt bình thường nhu nhuận. Can hoạt động kém làm cho cân cơ bất hoạt, các chi co duỗi khó khăn hơn. Tình trạng này nếu xảy ra kéo dài ở trẻ em sẽ dẫn đến ảnh ưởng như chậm đi, chậm nói, teo cơ…

– Can chủ sơ tiết: chỉ vai trò chức năng của gan trong chuyển hóa đường, đạm, mỡ và các muối men, muối mật, cùng với chức năng khử độc, thải độc qua gan. Chức năng này của gan hoạt động tốt sẽ giúp thanh lọc và cân bằng các thành phần chất lượng máu cho cơ thể; ngược lại ở người có chức năng này kém sẽ dẫn đến các triệu chứng như rối loạn tiêu hóa, ăn uống không tiêu, chướng bụng, vàng da, rối loạn kinh nguyệt, đau đầu, chóng mặt… Các chỉ số như men gan, mỡ máu, đường máu bất ổn định. Đồng thời xuất hiện một số bệnh lý có liên quan đến tạng can như nóng trong người, vàng da, khó tiêu, đầy bụng, đau tức sườn ngực…

– Can khai khiếu ra mắt: Mắt là một cơ quan được phản ánh biểu hiện ra bên ngoài của can. Vì vậy, can hoạt động tốt thì mắt sáng, niêm mạc mắt bình thường. Bệnh của gan thường biểu hiện ra làm cho vàng mắt, đỏ mắt, khô mắt, quáng gà…

3- Tạng tỳ (lách)

– Tỳ là một cơ quan đóng vai trò quan trọng, phụ trách việc tiêu hóa đồ ăn thức uống, tạo ra tinh chất dinh dưỡng nuôi cơ thể – Thực ra tỳ không chỉ có lá lách, mà tỳ còn bao gồm cả chức năng tiêu hóa của dạ dày, ruột, tuyến tụy, mật và tuyến nước bọt…

– Tỳ ích khí sinh huyết: Chức năng của tỳ là làm giàu phần khí giúp cho huyết được vận hành đầy đủ, làm cho hoạt động của các cơ quan, tạng phủ khác trong cơ thể được bảo đảm và ổn định.

– Tỳ chủ về thống huyết: tức là tỳ quản lý và khống chế huyết, tỳ giúp huyết lưu thông điều hòa, ổn định trong hệ thống các mạch máu…

– Tỳ chủ cơ nhục và chân tay: Nếu tỳ hoạt động tốt sẽ giúp cơ nhục khỏe mạnh, có lực và phát triển tốt. Ngược lại, tỳ yếu sẽ làm cho cơ nhục nhẽo, chân tay yếu, gầy gò, trẻ em thì chậm lớn và suy dinh dưỡng…

– Tỳ khai khiếu ra miệng: Tỳ hoạt động tốt sẽ giúp cho tiêu hóa tốt và ăn uống ngon miệng. Ngược lại, tỳ yếu sẽ làm ảnh hưởng đến tiêu hóa, ăn không ngon, ngủ không yên và gây ảnh hưởng đến toàn bộ cơ thể.

4- Tạng phế (phổi)

– Phế chủ về khí, chủ về hô hấp đó là chức năng chính của tạng phế và nó giúp mang lại sự sống của cơ thể. Chức năng phế chủ khí thể hiện ở vai trò tiếp nhận khí oxy cho cơ thể, sau đó lọc và thải ra môi trường một lượng khí carbonic (CO2). Vòng tuần hoàn này được lặp lại nhằm cung cấp dưỡng khí cho các hoạt động trong cơ thể.

– Phế chủ về tuyên phát và túc giáng có nghĩa là phế thúc đẩy, phân bố khí huyết và tân dịch đi khắp cơ thể, nếu bị cản trở quá trình này sẽ gây ra tức ngực, ngạt mũi, khó thở, ho, suyễn…

– Phế chủ bì mao: Chức năng này được phế thể hiện ở sự điều hòa khả năng đóng mở các lỗ chân lông trên cơ thể. Nếu phế khỏe mạnh sẽ giúp quá trình đóng mở đó diễn ra thuận lợi, ngược lại phế hoạt động kém sẽ làm cho quá trình đóng mở bị ảnh hưởng, các tác nhân gây bệnh có thể xâm nhập vào cơ thể qua lỗ chân lông và gây ra các bệnh lý như ho, đờm, hen suyễn…

– Phế chủ về thông điều thủy đạo: có nghĩa là phế có vai trò điều hòa thủy dịch trong cơ thể, trường hợp phế bị tổn thương sẽ gây ảnh hưởng đến quá trình lưu thông thủy dịch và dẫn đến ứ đọng, gây phù nề.

– Phế chủ thanh: Phế có vai trò xuất ra âm thanh và tiếng nói. Người có phế khỏe mạnh sẽ có âm thanh to, rõ ràng trong trẻo; ngược lại người có phế hư sẽ có âm thanh khàn đục và có thể kèm theo các biểu hiện như ho, sốt, có đờm…

– Phế khai khiếu ra mũi: Mũi là cơ quan có liên hệ mật thiết với tạng phế. Vì vậy, phế khỏe mạnh thì biểu hiện ra mũi là hơi thở nhịp nhàng, phế yếu thì hơi thở gián đoạn, khó thở, cánh mũi phập phồng…

5- Tạng thận

– Thận tàng tinh: Vai trò của thận có chức năng tàng trữ cả tinh tiên thiên (là tinh sinh dục, di truyền, để duy trì nòi giống) và tinh hậu thiên (là tinh chất dinh dưỡng từ đồ ăn thức uống). Trường hợp thận hư sẽ làm giảm sinh lý, gây mệt mỏi và nguy hiểm hơn là mắc các bệnh nam khoa, bệnh phụ khoa, hiếm muộn và vô sinh.

– Thận chủ cốt sinh tủy: Thận có chức năng sinh tủy, tạo tủy và dưỡng cốt (xương)… Vì vậy, thận yếu sẽ dẫn đến các bệnh lý về xương khớp như đau khớp, đau răng, đau sống lưng, mỏi gối…

– Thận chủ nạp khí: Chức năng này thể hiện ở vai trò của thận trong quá trình hô hấp. Vì vậy, thận nạp khí kém sẽ dẫn đến hen suyễn và đoản hơi; ngược lại thận nạp khí tốt sẽ giúp cơ thể được đầy đủ khí huyết và khỏe mạnh.

– Thận khai khiếu ra tai và ra nhị tiện (đại tiện và tiểu tiện): Thận hoạt động kém, đặc biệt là ở người cao tuổi sẽ dẫn đến tình trạng ù tai, điếc tai. Thận hư hay gặp chứng tiểu nhiều, tiểu đêm, thận khí hư hay gặp chứng đại tiện lỏng hoặc táo ở người già.

 Biện pháp giúp lục phủ ngũ tạng khỏe mạnh

1. Xây dựng chế độ ăn uống hợp lý và khoa học

Phần lớn các bệnh lý mà con người gặp phải là do chế độ ăn uống không khoa học và đầy đủ chất dinh dưỡng. Một số lưu ý khi xây dựng chế độ dinh dưỡng như sau:

  • Bổ sung đủ lượng tinh bột mỗi ngày cho cơ thể: Tinh bột chứa nhiều trong các loại thực phẩm như ngô, gạo, khoai, ngũ cốc, sắn… Đây là chất dinh dưỡng quan trọng, chúng chuyển hóa trực tiếp thành đường và cung cấp năng lượng cho các hoạt động của cơ thể. Trung bình bạn cần bổ sung 50 – 55% lượng tinh bột vào mỗi bữa ăn;
  • Đạm: Bổ sung một lượng vừa đủ mỗi ngày từ các loại thức ăn như thịt (thịt bò, thịt lợn…), cá, sữa, trứng…
  • Vitamin và khoáng chất: Đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của cơ thể. Bổ sung các chất dinh dưỡng này mỗi ngày qua các loại rau của quả tươi như cam, quýt, rau xanh… Các loại thực phẩm này còn bổ sung cho cơ thể các chất chống oxy hóa giúp tăng cường sức đề kháng, bảo vệ lục phủ ngũ tạng của của con người;
  • Chất béo: Nên bổ sung chất béo không no nhằm giúp giảm lượng cholesterol xấu trong cơ thể qua các loại thức ăn như cá, dầu oliu, dầu cá và các loại rau xanh…
  • Hạn chế ăn các loại thức ăn nhanh, thực phẩm đóng hộp và chứa nhiều chất bảo quản;
  • Hạn chế sử dụng các loại đồ uống có gas, cồn và các chất kích thích bởi chúng không tốt cho can, tâm, tỳ, vị;

2. Luyện tập thể thao mỗi ngày

Tập luyện thể thao mỗi ngày là biện pháp giúp bảo vệ các cơ quan trong lục phủ ngũ tạng và giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan này. Thời gian luyện tập nên duy trì từ 30 phút đến 1 giờ mỗi ngày. Các bài tập luyện bao gồm chạy bộ, leo núi, yoga, bơi lội…

3. Xây dựng lối sống lành mạnh

Xây dựng lối sống lành mạnh bằng cách ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa, không thức quá khuya và ngủ dậy muộn. Luôn giữ tinh thần thoải mái, tâm trạng ổn định nhất trong mọi trường hợp, không quá vui mừng và cũng không quá buồn bã vì sẽ ảnh hưởng đến các cơ quan của cơ thể.

Như vậy lục phủ ngũ tạng là các hệ cơ quan trong cơ thể và chúng giúp cơ thể luôn được khỏe mạnh, ngăn ngừa các bệnh tật. Hiểu và nắm rõ chức năng của từng cơ quan trong lục phủ ngũ tạng sẽ giúp bạn xây dựng được lối sống tốt cho cơ thể cũng như tránh xa các hành vi gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, ngăn ngừa nguy cơ mắc các bệnh lý nguy hiểm.

Bài viết liên quan

Nguyên nhân gây đau vai gáy, đâu đầu của dân văn phòng

Th2

2024

01

Nguyên nhân gây đau vai gáy, đâu đầu của dân văn phòng

01/02/2024

Những người làm văn phòng thường trong phòng kín, ít đi ra ngoài nên không được hấp thu nhiều ánh nắng mặt trời , vitamin D. Mặt khác, tư thê làm việc ít thay đổi, các khớp cổ, vai, hay cột sống thắt lưng luôn bị cứng dễ bị thoái hóa sớm. Ngoài ra  chế […]

Đọc thêm
Cách xử lý khi bị thoái hóa đốt sống cổ gây ra đau đầu

Th1

2024

27

Cách xử lý khi bị thoái hóa đốt sống cổ gây ra đau đầu

27/01/2024

Với những trường hợp nhẹ Khi thoái hóa đốt sống cổ gây đau đầu chóng mặt ở mức độ nhẹ và chịu đựng được, người bệnh nên tăng cường thời gian nghỉ ngơi, thả lỏng cơ thể và thư giãn để cơn đau được giảm một cách tự nhiên nhất. Bạn cũng có thể kết hợp với […]

Đọc thêm
Tình Trạng Đau Đầu Thường Xuyên Do Thoái Hóa Đốt Sống Cổ

Th1

2024

27

Tình Trạng Đau Đầu Thường Xuyên Do Thoái Hóa Đốt Sống Cổ

27/01/2024

Thoái hóa đốt sống cổ là bệnh lý về xương khớp rất phổ biến. Nguyên nhân gây ra bởi các những dây chằng dọc cổ bị viêm và lắng đọng canxi khiến cho lỗ ra của rễ dây thần kinh hẹp lại, chèn ép vào dây thần kinh và tủy sống. Việc này khiến cho […]

Đọc thêm
Vai trò của các cơ quan trong lục phủ( 6 phủ )

Th12

2023

07

Vai trò của các cơ quan trong lục phủ( 6 phủ )

07/12/2023

 Vai trò của các cơ quan trong lục phủ Học thuyết lục phủ ngũ tạng không những giúp trả lời câu hỏi “lục phủ ngũ tạng gồm những bộ phận nào? Các cơ quan trong tạng phủ có công dụng gì?” mà còn tìm hiểu về vai trò của các cơ quan trong lục phủ. Theo đó, […]

Đọc thêm